Ankieta


Polecamy



A A A

Badania problematyki zatrudnienia

Masowy charakter zatrudnienia w handlu, skomplikowane procesy gospodarowania kadrą pracowniczą oraz obserwowany proces przemian we wszystkich grupach zawodów handlowych stwarzały i stwarzają szczególnie uzasadnione i wdzięczne pole dla prac badawczych nad tą tematyką. Nie oznacza to, że stan badań nad czynnikiem ludzkim można uznać za zadowalający. Nie jesteśmy wprawdzie w gorszej sytuacji niż inne kraje socjalistyczne, ale mamy znaczne zaniedbania w stosunku do krajów, które mają dobrze zorganizowany handel i rozwinięty rynek. Wydaje się wobec tego, że tendencje przemian na naszym rynku upoważniają do zwrócenia szczególnej uwagi na rozwój procesów badawczych dotyczących szerokiej problematyki czynnika ludzkiego w handlu.

Dotychczasowe badania realizowane w różnych ośrodkach dadzą się następująco pogrupować:

— badania związane z wydajnością pracy w handlu,

— badania związane z organizacją płac i taryfikacją,

— badania poświęcone adaptacji i stabilizacji zawodowej pracowników handlu,

— badania poświęcone warunkom pracy ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa i higieny pracy,

— badania poświęcone gospodarowaniu czynnikiem ludzkim ze szczególnym uwzględnieniem elastyczności zatrudnienia, polityki kadrowej, roli komórek pracowniczych, organizacji zatrudnienia.

W każdej z wymienionych grup badań zgromadzono pewien dorobek, który pozwolił na lepsze poznanie problematyki zatrudnienia w handlu. Wszystkie badania należy jednak ocenić jako rozpoczęcie długofalowych procesów poznawczych, które powinny być w przyszłości kontynuowane i rozwijane. Z dotychczasowych badań wynika również pewna hierarchia potrzeb, której wyrazem było podejmowanie konkretnych tematów prac. Najwcześniej podjętym kompleksem tematów były prace poświęcone wydajności pracy w sklepach. Jest to zrozumiałe, jeśli przypomnieć, że badania te rozpoczęte były w latach pięćdziesiątych, kiedy formował się organizacyjnie handel uspołeczniony.

Pilną potrzebą była również próba normowania prac pracowników handlu. Poszukiwano analogii między normowaniem prac w procesach wytwarzania dóbr a procesami sprzedaży55. I chociaż podejmowane próby normowania nie przyniosły pożądanych rezultatów, to jednakże badania z tego okresu stanowiły znaczny postęp w poznaniu procesów pracy oraz w formowaniu poglądów na specyficzne cechy tych procesów nie mających analogii z procesami wytwórczymi. Szczególnie istotne były badania nad nurtem nabywców, które wykazały ogromną specyfikę natężenia pracy i jej niezależność od stopnia gotowości usługowej, wykazywanej przez sklep i sprzedawców. Sądzę, że sformułowanie teorii usługowej handlu byłoby mniej przejrzyste i użyteczne, gdyby nie wcześniejsze badania nad strukturą czynników kształtujących wydajność sprzedawców sklepowych w różnych warunkach pracy.

Druga grupa badań prowadzonych w przeszłości i kontynuowanych obecnie dotyczyła szeroko rozumianej organizacji płac ze szczególnym uwzględnieniem taryfikacji płac. Inicjatywy badawcze, a także konkretne prace wynikały z potrzeby uporządkowania procesów taryfikacyjnych, dokonania postępu stosownie do przemian zewnętrznych (w innych krajach) oraz przemian wewnętrznych, związanych ze wzrastającą rolą handlu i pracowników handlu. Dorobek tej grupy badań został w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych wykorzystany w polityce taryfikacyjnej, stał się także pewną podstawą do opracowania taryfikatora płac w handlu. Kontynuowanie tego kierunku badawczego wydaje się konieczne. Potrzeba doskonalenia płac powinna być traktowana jako stały proces organizacyjny w celu zachowania najbardziej adekwatnych związków między płacą a pracą. Organizacyjne podejście zwraca uwagę na traktowanie instrumentów płacowych jako elastycznego narzędzia w formowaniu zespołów pracowniczych, pobudzania do wzmożenia wydajności, i, co najważniejsze, pobudzania do podwyższania poziomu świadczonych przez handel usług.

Interesujące, chociaż bardzo niedawno podjęte badania dotyczą procesów adaptacyjnych oraz stabilizacji zawodowej pracowników handlu. Znaczny dopływ nowych pracowników po szkołach zawodowych zwrócił uwagę ogniw nadrzędnych na konieczność opracowania programu adaptacji tej grupy młodzieży. Była to młodzież o dobrym przygotowaniu zawodowym i o znacznych skłonnościach do długotrwałej pracy w handlu. Chodziło więc o to, aby stworzyć im wszystkie możliwe warunki dobrego przyjęcia do pracy i włączenia się w ukształtowane zespoły pracownicze.

Intensywne zmiany w wyposażeniu handlu w nowoczesną sieć w najbliższej przyszłości oraz nowoczesne wyposażenie techniczne otwierają przed pracami badawczymi pole dalszych potrzeb. Chodzi o to, aby procesy adaptacyjne w dużych obiektach handlowych były oparte na dokładnie opracowanym programie, z którego będzie wynikać skala adaptacji, jej formy i jej organizacja.

Przedłużeniem prac dotyczących adaptacji powinny być rozpoczęte zaledwie badania stabilizacji zawodowej pracowników. Jest to ogromnie ważny problem dla przyszłości handlu uspołecznionego w Polsce. Stabilizacja pracowników stanowi swego rodzaju „kapitalizację" nakładów na czynnik ludzki. Oznacza to, że im pracownicy dłużej pracują w danej jednostce handlowej, im bardziej są do niej przywiązani i im bardziej identyfikują swoje interesy z interesami jednostki handlowej, tym ich praca ma większą wartość ekonomiczną i społeczną. Z badań prowadzonych w handlu wynika, że pracownicy cenią sobie długotrwałe powiązanie z jednym przedsiębiorstwem. Niektórzy z nich czynią z tego przedmiot swoich ambicji i dumy zawodowej. Chodzi jednak o to, aby nie było rażących różnic w warunkach pracy i wynagrodzenia w porównaniu do innych działów gospodarki.