Ankieta



A A A

Polityka zatrudnienia

Polityka zatrudnienia stanowi jeden z działów polityki społecznej, której zadania i warunki ich realizacji sprzężone są ściśle z kierunkami i poziomem rozwoju gospodarczego kraju. Zbieżność ogólnego celu polityki społecznej z głównym celem państwa socjalistycznego, tj. podnoszeniem poziomu życia mas pracujących, zrodziła poglądy, że sam rozwój gospodarczy przynosi rozwiązanie całokształtu problemów polityki społecznej. Z przeświadczenia tego wynikał długotrwały prymat zadań gospodarczych nad zadaniami społecznymi.

Przyznanie preferencji rozwojowych przemysłowi przejawiało się m. in. w podziale siły roboczej i funduszu płac między działy gospodarki narodowej. Ustalanie wysokiej dynamiki zatrudnienia w przemyśle, a okresowo również w budownictwie i transporcie, powodowało ograniczanie przyrostów zatrudnienia w sferze usług, w tym także w handlu.

Określane dla handlu limity zatrudnienia nie pokrywały często niezbędnych potrzeb związanych z przyrostem sieci i dynamiką obrotów. Występowały nawet okresy (np. 1965 r.), w których planowany dyrektywny wskaźnik zatrudnienia ustalono na poziomie przewidywanego wykonania roku poprzedniego, a więc poniżej faktycznego stanu w grudniu. Dalsze ograniczanie przyrostów zatrudnienia występowało w formie tzw. „okresowego zamrażania stanu zatrudnienia".

Zasada pełnego zatrudnienia, stanowiąca podstawową wytyczną polityki zatrudnienia w gospodarce socjalistycznej, spowodowała w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych stosowanie ekstensywnych metod gospodarowania siłą roboczą. Przyrost dochodu narodowego w tym okresie uzyskiwany był głównie dzięki mobilizacji istniejących rezerw siły roboczej, a więc ilości, a nie jakości i efektywności pracy.

Ekstensywne metody gospodarowania ukształtowały rozmiary, formy i strukturę zatrudnienia w handlu. Nieelastyczne formy zatrudnienia powodowały nieefektywne wykorzystanie czasu pracy, mimo niedostatecznego stanu liczebnego.

Szybki rozwój gospodarki narodowej i ekstensywne metody zagospodarowania całej populacji czynnych zawodowo wywoływały dużą chłonność rynku pracy, a nawet okresowe niedobory siły roboczej.

Pozycję handlu wśród innych działów gospodarki na rynku pracy określają relacje przeciętnych płac. Wysokość przeciętnej płacy w handlu wewnętrznym w stosunku do przeciętnej ogółem brutto w gospodarce uspołecznionej kształtowała się w latach 1955—1973 na poziomie 80%. W tej sytuacji przedsiębiorstwa handlowe napotykały znaczne trudności w pozyskiwaniu kandydatów do pracy, gdyż nie mogły skutecznie konkurować z zakładami innych działów oferującymi wyższe płace, a często również korzystniejsze warunki pracy.

Wyższy poziom przeciętnej płacy w handlu wewnętrznym występuje dopiero od 1974 r. w następstwie przeprowadzonej z dniem 1 czerwca regulacji płac oraz sukcesywnego wdrażania (od 1 stycznia 1973 r.) zasad nowego systemu ekonomiczno-finansowego. Stosunek przeciętnej płacy w handlu wewnętrznym do przeciętnej netto w gospodarce uspołecznionej wynosił w 1974 r. — 85,1%, a w 1975 r. — 87,3%.

Uzyskiwane w handlu niższe zarobki ograniczały dopływ męskiej siły roboczej, w następstwie czego udział kobiet w liczbie zatrudnionych wzrastał szybciej niż w innych działach gospodarki, przy czym niektóre funkcje, np. sprzedawców, podejmowały prawie wyłącznie kobiety. Wyniki badań przeprowadzonych w tej grupie pracowników wykazują, że kobiety stanowią 90% zespołów. Feminizacja zawodu handlowca, a zwłaszcza sprzedawcy, będzie się pogłębiać, na co wskazuje znikomy udział chłopców (4,6%) wśród uczniów szkół handlowych.

Wysoki udział kobiet w strukturze zatrudnionych wiąże się z dodatkową liczbą godzin nie przepracowanych z tytułu urlopów macierzyńskich, chorób i opieki nad dziećmi, co stanowi w handlu 5,5% nominalnego czasu pracy i odpowiada liczbie pracowniko-godzin wykorzystywanych urlopów wypoczynkowych.