Ankieta



A A A

Rozwój świadczeń socjalnych

Ostatnie lata są okresem intensywnego rozwoju świadczeń socjalnych w przedsiębiorstwach handlowych. Analogicznie do programu poprawy warunków pracy opracowany został resortowy program rozwoju świadczeń socjalnych w latach 1970—1975. Średni wskaźnik wzrostu poszczególnych rodzajów świadczeń socjalnych wynosił 15% w stosunku do 1970 r.

Z dniem 1.1.1971 r. utworzony został w przedsiębiorstwach handlowych fundusz socjalny. Nowe zasady tworzenia funduszu socjalnego pozwalają przeznaczać większe kwoty na finansowanie dotychczasowego zakresu świadczeń.

Nastąpił dynamiczny rozwój świadczeń, szczególnie wczasów pracowniczych.

W 1972 r. nastąpił w przedsiębiorstwach handlowych dalszy wzrost środków finansowych wydatkowanych na działalność socjalno-bytową. W stosunku do 1971 r. wartość świadczonych usług socjalnych wzrosła o 44%, bytowych o 28%, usług w zakresie kolonii i obozów i półkolonii dla dzieci o 16%. Liczba pracowników korzystających z zakładowej opieki lekarskiej wzrosła o 30%, a z żywienia pracowniczego o 48%.

W 1973 r. z kolonii, obozów i półkolonii skorzystało 36 075 dzieci i młodzieży, tj. o 12% więcej niż w 1972 r. Wszystkim dzieciom, których rodzice ubiegali się o skierowanie na kolonie lub obozy w okresie ferii szkolnych, zapewniony został wypoczynek. Dzieciom matek, które ze względu na pracę nie mogły skorzystać z urlopu w miesiącu lipcu lub sierpniu, zapewnione zostały ponadto półkolonie w drugim miesiącu wakacji. Niezależnie od wypoczynku letniego dla 2,5 tysiąca dzieci organizowane są zimowiska. Korzystają z nich przede wszystkim dzieci najbardziej potrzebujące wypoczynku ze względu na stan zdrowia, z rodzin o najniższych dochodach i z rodzin wielodzietnych.

Dużą uwagę także poświęcają przedsiębiorstwa handlowe wypoczynkowi niedzielnemu. Szacuje się, że korzysta z niego około 70 tys. zatrudnionych.

Z faktu zatrudnienia w przedsiębiorstwach handlowych licznej rzeszy kobiet wynikają obowiązki stworzenia takich warunków pracy, aby mogły one łączyć odpowiedzialną, fizycznie i psychicznie wyczerpującą pracę zawodową z obowiązkami rodzinnymi. Istotną sprawą dla kobiet jest zapewnienie opieki dzieciom w czasie ich pracy. Niedostateczna w skali całego kraju sieć przedszkoli i żłobków stwarza trudności w rozwiązywaniu tego problemu. Budowa własnych zakładowych urządzeń dla dzieci ze względu na duże rozproszenie placówek handlowych nie jest uzasadniona. Wybudowane do 1960 r. 12 przedszkoli i 2 żłobki zakładowe zostały przekazane do rad narodowych, ponieważ były w minimalnym stopniu wykorzystane przez dzieci pracowników handlu. W latach 1960—1970 niektóre przedsiębiorstwa podjęły inicjatywę współudziału finansowego w budowie przedszkoli lub żłobków miejskich, przeznaczając na ten cel środki z funduszów zakładowych i zabezpieczając w ten sposób udział dzieci pracowników. Sieć przedszkoli i żłobków w latach sześćdziesiątych wzrastała w stopniu niezadowalającym, potrzeby wielu kobiet zatrudnionych w handlu były w tym okresie niezaspokajane.

Od 1971 r. sytuacja uległa systematycznej poprawie. W drugiej połowie 1973 r. przeprowadzone zostały przez Zakłady Usług Socjalnych na terenie miast Warszawy i Łodzi oraz województw gdańskiego i kieleckiego badania ankietowe wśród pracowników handlu na temat stopnia zaspokojenia opieki nad dziećmi w wieku przedszkolnym i niemowlęcym. Wyniki badań są następujące: z opieki w żłobkach korzystało około 30% dzieci matek ankietowanych, a 25% dzieci nie zostało przyjętych do żłobków z braku miejsc. Pozostałe dzieci mają zapewnioną opiekę w domu. Z ankiety wynika, że najdogodniejszą dla pracowników formą opieki nad dziećmi są żłobki dzienne czynne do godziny 17. Zaledwie w stosunku do 3% dzieci postulowana jest opieka w żłobkach tygodniowych i w stosunku do 4% opieka w żłobkach z wydłużonym czasem pracy do godziny 20. Z przedszkoli korzysta 56% dzieci matek ankietowanych, a 21% nie zostało przyjętych do przedszkoli z braku miejsc. Pozostałe dzieci mają zapewnioną opiekę w domu. Spośród dzieci korzystających z przedszkoli % uczęszcza do przedszkoli czynnych do godziny 17, a do przedszkoli czynnych do godziny 20. 92% ankietowanych matek, których dzieci korzystają z przedszkoli do godziny 17, wypowiedziało się za utrzymaniem tego czasu pracy przedszkoli.

Z przeprowadzonych badań i opracowań Ministerstwa Oświaty i Wychowania oraz Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej wynika, że dotychczasowa sieć urządzeń opieki nad dziećmi jest niewystarczająca. W 1973 r. w kraju na 100 dzieci w wieku przedszkolnym były 22 miejsca w przedszkolach, a na 100 dzieci w wieku do 3 lat — 9 miejsc w żłobkach.

Przygotowywane przez resorty oświaty i wychowania oraz zdrowia i opieki społecznej programy rozwoju opieki nad dziećmi przewidują wzrost placówek opiekuńczo-wychowawczych w osiedlach, co ze względu na warunki komunikacji jest rozwiązaniem słusznym, korzystnym zarówno dla dzieci, jak i matek.

W miarę poprawy sytuacji na tym odcinku ulegać będzie także systematycznej poprawie sytuacja kobiet zatrudnionych w handlu. Pomyślnie rozwiązany jest przez resort handlu wewnętrznego i usług problem zapewnienia opieki dzieciom w czasie ferii szkolnych. W latach 1972—1975 zabezpieczono wszystkim zgłoszonym dzieciom opiekę w jednym miesiącu wakacji letnich na koloniach, a w drugim miesiącu wakacji organizowane były różnorodne formy wypoczynku w miejscu zamieszkania, w uzasadnionych przypadkach dzieci korzystały po raz drugi z kolonii. W mniejszym stopniu zorganizowana jest natomiast opieka nad młodzieżą w wieku szkoły ponadpodstawowej, zwłaszcza w okresie ferii zimowych, mimo że w latach 1970-tych nastąpił dynamiczny rozwój obozów młodzieżowych. W miarę wzrostu środków na działalność socjalną rozwijane będą nadal obozy dla młodzieży szkolnej.

Zapewnienie kobietom sprawnej opieki lekarskiej jest również przedmiotem troski resortu. Handel nie ma własnej służby zdrowia, a ochroną zdrowia pracowników zajmuje się społeczna służba zdrowia. Kobietom podejmującym pracę w handlu artykułami spożywczymi wiele kłopotów sprawiają badania na nosicielstwo chorób jelitowych i okresowe aktualizowanie tych badań. Badania te nie tylko pochłaniają wiele czasu, ale także trwają zbyt długo, co czasem decyduje o rezygnacji z podjęcia pracy w handlu.

W tej sytuacji resort przystąpił w latach sześćdziesiątych do organizowania własnej zakładowej opieki lekarskiej, którą według danych szacunkowych objętych jest blisko 60% zatrudnionych w handlu. W niektórych województwach, gdzie istniały odpowiednie warunki lokalowe, nastąpiła integracja zakładowej opieki zdrowotnej i utworzone zostały przychodnie międzyzakładowe. Ośrodki te oprócz okresowych badań pracowników na nosicielstwo schorzeń jelitowych prowadzą pełną opiekę zdrowotną i działalność profilaktyczną.

Organizacja żywienia pracowniczego dla kobiet, a także dla ich rodzin, stanowi jeden z podstawowych problemów ułatwiających życie kobiecie pracującej. W handlu są jednak poważne trudności w rozwoju stołówek pracowniczych, co wynika z dużego rozproszenia sieci placówek handlowych. Sklepy na ogół nie korzystają z przerw w pracy, które umożliwiałyby dojście do stołówki i spożycie posiłku. Podjęte w niektórych miastach próby dostarczania posiłków z zakładów gastronomicznych do sklepów nie zdały egzaminu. Ta forma żywienia jest realizowana tylko w większych placówkach handlowych — stąd też żywieniem zbiorowym objęty jest bardzo mały odsetek pracowników handlu.

Od 1 stycznia 1974 r. obowiązują nowe zasady tworzenia i podziału zakładowego funduszu socjalnego i mieszkaniowego. Średni dla handlu wskaźnik odpisu na fundusz socjalny nieznacznie odbiega od wskaźnika 2%, jaki ma być osiągnięty docelowo w 1978 r. Kwoty bezwzględne będące w dyspozycji jednostek handlowych w 1974 r. na działalność socjalną były wyższe od kwot posiadanych w 1973 r. o 17%. W 1974 r. z wczasów pracowniczych skorzystało o 26% osób więcej, a akcją letniego i zimowego wypoczynku objętych zostało o 10% więcej dzieci i młodzieży.

W opracowanych programach rozwoju działalności socjalnej przedsiębiorstwa uwzględniają bardziej racjonalne gospodarowanie zakładową bazą urządzeń socjalnych, przewidują zwiększenie udziału pracowników we wczasach w okresie przed i po sezonie turystycznym. Dla dzieci matek, które w okresie letnim nie będą mogły skorzystać z urlopów, przewiduje się zwiększenie miejsc w drugim miesiącu wakacji na tzw. „wczasach w mieście lub półkoloniach.

Naliczony na 1974 r. zakładowy fundusz mieszkaniowy stanowił już 0,96% osobowego funduszu płac. Kwoty wynikające z naliczonego funduszu mieszkaniowego oraz pochodzące ze spłat pożyczek będą zagospodarowane głównie na udzielanie pracownikom pożyczek na wkłady do spółdzielni mieszkaniowych oraz remonty.

W nowych zasadach tworzenia i podziału funduszu socjalnego i mieszkaniowego podniesiona została rola zakładów pracy jako organizatorów działalności socjalnej. Ważną rolę spełniać będą rady zakładowe w prawidłowym gospodarowaniu tymi funduszami.

Szeroko rozwinięte są formy działalności socjalnej i kulturalno--oświatowej w spółdzielczych jednostkach handlowych. Z charakteru organizacji spółdzielczej wynika statutowy obowiązek działania na rzecz rozwoju świadczeń socjalnych, poprawy warunków pracy oraz zaspokajania potrzeb kulturalno-oświatowych środowiska.

Działalność socjalna prowadzona w jednostkach spółdzielczych na rzecz pracowników i ich rodzin obejmuje w szczególności:

— zapewnienie odpowiednich warunków pracy,

— opiekę zdrowotną i pomoc w żywieniu,

— organizację wypoczynku,

— pomoc w poprawie warunków mieszkaniowych i bytowych,

— upowszechnienie oświaty i kultury.

Natomiast działalność na rzecz członków spółdzielni i środowiska pracy obejmuje głównie:

— upowszechnienie oświaty związanej z racjonalnym, nowoczesnym prowadzeniem gospodarstw domowych,

— podnoszenie stanu sanitarnego, higieny życia, racjonalnego żywienia, pomocy w wychowywaniu dzieci,

— upowszechnianie wiedzy o racjonalnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego,

— rozwijanie turystyki, sportu i rekreacji.

Szczególna uwaga poświęcona jest problemom opieki zdrowotnej oraz organizacji wypoczynku i żywienia zbiorowego. Z uwagi na duże rozproszenie placówek spółdzielczych, spółdzielnie zabezpieczają opiekę zdrowotną pracownikom w różny sposób: przez organizację własnych punktów leczniczo-zapobiegawczych, w drodze podpisanych umów ze spółdzielniami lekarsko-dentystycznymi bądź z przychodniami powszechnej służby zdrowia. W 1973 r. CRS „Samopomoc Chłopska" prowadziła 308 własnych punktów leczniczo-zapobiegawczych, CZSS „Społem" prowadził 166 ambulatoriów i gabinetów lekarskich.

Poprawie zdrowia pracowników służy pobyt w domach wczasów leczniczych i sanatoriach. Z tej formy opieki korzysta coraz większa liczba pracowników, np. w jednostkach CRS w 1973 r. skorzystało 11 838 osób.

Spółdzielczość zaopatrzenia i zbytu prowadzi 121 własnych ośrodków wczasowych, w tym 5 obiektów przez cały rok z 350 miejscami w każdym turnusie oraz 116 obiektów sezonowych z 6900 miejscami. W 1973 r. z wczasów skorzystało łącznie przeszło 61 600 osób.

CZSS „Społem" w 1973 r. prowadził 170 ośrodków wypoczynkowych i wypoczynkowo-leczniczych o ogólnej liczbie 8850 miejsc. Z wypoczynku w tych obiektach korzystało 75 000 osób.

Działalność socjalna na rzecz dzieci pracowników obejmuje kolonie i obozy letnie i zimowe, wczasy dziecięce i imprezy dla dzieci. W 1973 r. z kolonii i obozów organizowanych w miastach skorzystało około 21 000 dzieci stale zamieszkujących na wsi. W jednostkach CZSS w 1973 r. na koloniach przebywało 25 130 dzieci pracowników. Dla młodzieży starszej organizuje się liczne obozy wędrowne. Spółdzielnie organizują także i finansują wypoczynek wakacyjny w miejscu zamieszkania dzieci w formie tzw. „małych form wczasów" i półkolonii.

CRS „Samopomoc Chłopska" prowadzi przez okres całego roku 3 domy wczasów dziecięcych, które dysponują 225 miejscami w każdym turnusie. W 1973 r. w domach tych wypoczywało łącznie przeszło 1 100 dzieci, korzystających z dobrych warunków klimatycznych, opieki lekarskiej i pedagogicznej. Pomoc w zakresie żywienia w spółdzielczości handlowej jest systematycznie rozszerzana. Znajduje to odbicie w prowadzeniu własnych stołówek, bufetów i kiosków spożywczych, a także w ułatwianiu pracownikom korzystania ze stołówek obcych. W 1973 r. w CRS „Samopomoc Chłopska" czynnych było 919 punktów żywienia, w CZSS „Społem" działało 240 stołówek pracowniczych.