Ankieta



A A A

Szczebel centralnych organów gospodarczych

Centrum ustala zadania oraz dokonuje alokacji, a następnie rozdziału czynników wytwórczych. Formuła zarządzania spełnia funkcję przekaźnika, a następnie regulatora procesów zachodzących w organizacjach wykonujących zadania — w przedsiębiorstwach. Funkcje czynności alokacyjnych oraz rozdzielczych pozwalają na oparcie ich na rachunku ekonomicznym jako podstawowym narzędziu racjonalnego postępowania.

Na etapie alokacji czynników dla poszczególnych gałęzi gospodarki narodowej porównywalna „produktywność" pracowników każdej z nich może być uznana za parametr podejmowania decyzji. Wyniki takich porównań zdeterminowane są jednak horyzontem czasowym oraz przyjętą w danym okresie strategią wzrostu gospodarczego i społecznego kraju. W strategii rozwoju ekstensywnego handel traktowany był głównie jako źródło tanich miejsc pracy, a realizacja koncepcji industrializacji kraju często zubożała zasób czynnika ludzkiego przyznawanego sferze usług. Stąd powstało zjawisko częściowego przenoszenia społecznych kosztów funkcjonowania handlu na konsumentów. Chociaż koncepcja intensywnego rozwoju gospodarczego kraju zwiększa użyteczność rachunku ekonomicznego jako narzędzia alokacji czynnika wytwórczego, zasygnalizować należy potrzebę uwzględnienia w nim następujących czynników profilujących go z punktu widzenia specyfiki sfery usług:

— w układzie „gałęziowym" handel jest stosunkowo najmniej podatny na zastępowanie czynnika ludzkiego pozostałymi czynnikami wytwórczymi. W tym aspekcie wzrost zatrudnienia w sferze usług wiązany jest współcześnie ze spostrzeżeniem, że „do produkowania coraz większej ilości towarów potrzeba coraz mniej ludzi", a w związku z tym „wskaźnikiem serwizacji mierzy się nawet poziom rozwoju przemysłowego";

— nierzeczowy efekt nakładów ponoszonych na funkcjonowanie handlu nie pozwala na bezpośrednie porównywanie efektywności ekonomicznej sfery usług ze sferą dóbr materialnych;

— sprawne funkcjonowanie aparatu handlu odbija się pozytywnie na efektach sfery dóbr materialnych. Poprzez świadczenie usług pracownikom tej sfery handel pozwala im koncentrować się na pracy zawodowej, lepiej wykorzystać czas wolny od pracy itd.

Z tych chociażby względów wynik rachunku ekonomicznego jako narzędzia alokacji międzygałęziowej powinien być korygowany na korzyść handlu. Wydaje się, że dość ścisłe związki między rozwojem handlu i przemysłu oraz różna substytucyjność czynników wytwórczych w każdej gałęzi wskazują na potrzebę kładzenia większego nacisku na ekonomiczno-społeczną opłacalność przyznania priorytetu nakładów czynnika ludzkiego dla gałęzi usługowych. Szczególnie bowiem w zakresie alokacji tego czynnika wytwórczego funkcje rachunku ekonomicznego spełniać może koncepcja kalkulowania potencjalnych kosztów ogólnospołecznych powstających w wyniku niedoinwestowania sfery usług w najważniejszy dla niej element usługotwórczy przy jednoczesnym przeinwestowaniu dziedzin chłonących postęp techniczny w czynnik opóźniający ich właściwy rozwój u. Bezpośrednia korelacja wielkości zatrudnienia w handlu (głównie w placówkach handlowych) z poziomem świadczonych usług powoduje, że każdy dodatkowy przydział dla handlu oznacza możliwość dalszego doskonalenia procesów obsługi konsumentów.

Oprócz decyzji alokacyjnych na szczeblu Centrum podejmowane są także decyzje o podziale przydzielonego handlowi zasobu czynnika ludzkiego pomiędzy poszczególne organizacje handlowe. Wydaje się, że kryterium podziału powinno być dostosowanie wielkości i jakości tego zasobu do wymogów sprawnego funkcjonowania każdej organizacji handlowej.

Narzędziem podziału może się stać rachunek ekonomiczny potrzeb jednostkowych — oparty na poprawnym systemie informacji planistycznych otrzymywanych z przedsiębiorstw oraz operatywnym regulowaniu wielkości i jakości przyznanego zasobu poprzez system zarządzania wykonawcami planu.

W konsekwencji takiego działania można stopniowo dążyć do autoregulacji zasobów pracy w przedsiębiorstwach jako formy ekonomizacji dysponowania tym czynnikiem.

Należy podkreślić, że duża swoboda przedsiębiorstw w dysponowaniu kadrami pracowniczymi powinna iść w parze ze stworzeniem przez centralne organy gospodarcze systemu regulatorów ekonomicznych zapewniających racjonalizację procesów zachodzących w organizacjach gospodarczych. Nie wnikając w problematykę budowy i wyboru najlepszych regulatorów, przykładowo można wyróżnić stosowaną na Węgrzech zasadę opodatkowania przedsiębiorstwa progresywnie do wzrostu przeciętnej płacy12. Można mieć wątpliwości, w jakim stopniu odpowiada ona warunkom pracy przedsiębiorstw handlowych. Wydaje się jednak, że wprowadzenie choćby tego regulatora na miejsce aktualnie stosowanych nakazów i np. korekty bankowej funduszu płac pracowników bezpośrednio związanych ze sprzedażą towarów może znacznie zracjonalizować stosowany system podziału środków płacowych, a pośrednio całego zasobu czynnika ludzkiego. Warunkiem wdrożenia ekonomicznego jest więc zastępowanie bezpłatności czynnika przydzielonego przedsiębiorstwu zasadą odpowiednio uregulowanej odpłatności przedsiębiorstw za realizację zwiększonego zapotrzebowania na ten czynnik. Pozytywny wpływ takiego systemu rozdziału zasobów na sprawność funkcjonowania przedsiębiorstw handlowych wystąpić może szczególnie w warunkach rynku nabywcy.