Ankieta


Polecamy
polemologia.pl
Praca Rzeszów



A A A

Warunki organizacyjne

O wartości zasobów pracy w organizacjach gospodarczych decydują nie tylko rozmiary zatrudnienia i kwalifikacje zawodowe pracowników, ale także struktura funkcjonalna. Takim pojęciem określić można podział załogi przedsiębiorstwa według kryterium stopnia powiązania pracowników z realizacją celu wyznaczonego przedsiębiorstwu przez jednostki nadrzędne. Jeśli przyjąć, że tzw. celem zastępczym przedsiębiorstw handlowych była w badanym okresie wielkość sprzedaży detalicznej, można podzielić pracowników na dwie grupy. Pierwszą stanowią pracownicy bezpośrednio związani z realizacją tego celu, tzw. „pracownicy detalu", a drugą pośrednio z nimi związani, tzw. pracownicy „administracji zarządu" i „działalności pomocniczej". Analiza zatrudnienia w badanych przedsiębiorstwach przeprowadzona została jednak w układzie trzech grup pracowników, czyli w układzie przyjętym przez GUS. Okazało się, że przeciętnie grupa pracowników bezpośrednio związanych z realizacją obrotu detalicznego stanowiła 90% załogi.

Około 10% załogi badanych przedsiębiorstw stanowiło grupę pośrednio związanych z realizacją celu głównego. W „administracji zarządu" zatrudnionych było przeciętnie dwa razy więcej pracowników niż w „działalności pomocniczej".

Ustalenie, czy 10% to dużo, czy też mało, wymagałoby pogłębionych analiz porównawczych z sytuacją w innych gałęziach naszej gospodarki oraz proporcjami zatrudnienia w przedsiębiorstwach handlowych za granicą. Wydaje się, że istotniejszym zagadnieniem jest ustalenie zakresu funkcji zarządu przedsiębiorstw o różnym profilu produkcyjnym oraz zróżnicowanych warunkach działania. Nie bezwzględna wielkość, ale jej udział w realizacji przedsiębiorstwa można uznać za jedyne logiczne uzasadnienie.

W badanych przedsiębiorstwach przy jednolitym kierunku wzrostu zatrudnienia wystąpiło dość znaczne zróżnicowanie w wielkości zatrudnienia w każdej z trzech grup pracowniczych. W 1971 r. obserwujemy zahamowanie wzrostu zatrudnienia w grupie „pracownicy detalu", w 1970 r. wyraźne obniżenie wielkości zatrudnienia pracowników „administracji zarządu", jedynie w grupie „działalność pomocnicza" odnotować należy dynamikę wzrostu zatrudnienia od 1969 r.

Między dynamiką zmian w strukturze zatrudnienia a opisanymi poprzednio metodami gospodarowania kadrami pracowniczymi w badanych przedsiębiorstwach występuje bezpośrednia korelacja. Wydaje się, że ukształtowały ją posunięcia Centralnych Organów Gospodarczych w zakresie polityki zatrudnienia i funduszu płac oraz ich odzwierciedlenie w strukturze zasobów czynnika ludzkiego w przedsiębiorstwach handlu detalicznego.

Mimo pewnych różnic w tempie zmian w poszczególnych przedsiębiorstwach, ten sam kierunek zmian jest potwierdzeniem powyższego spostrzeżenia. Także w przedsiębiorstwie E, które w dotychczas przeprowadzonej analizie miało różne, przeważnie negatywne parametry badanych zjawisk, kierunek zmian jest taki sam jak w pozostałych przedsiębiorstwach.

Analizę zatrudnienia w poszczególnych grupach zamieszczamy tylko dla 1970 r. Pozwoli to na poglądową prezentację wewnętrznych propozycji ilościowych oraz ich interpretację.

Zdecydowanie największą grupę stanowił personel handlowy punktów sprzedaży detalicznej, drugą z kolei — personel pomocniczy tych punktów. Łącznie personel punktów sprzedaży detalicznej reprezentował około 96% wielkości zatrudnienia w grupie tzw. „pracowników detalu". Następną podgrupę stanowili pracownicy ekonomiczno-handlowi, którzy zaliczani są od niedawna do grupy „pracownicy detalu". Niski udział zaopatrzeniowców w omawianej zbiorowości wiąże się ze stosunkowo niewielką ich rolą w handlu spożywczym. W kilku przypadkach ma miejsce także nieprecyzyjne klasyfikowanie tych pracowników przez same przedsiębiorstwa. Pewne wątpliwości budzić może stosunkowo duży udział pracowników pomocniczych w punktach sprzedaży detalicznej; dwukrotnie wyższy niż udział pracowników ekonomiczno-handlowych, a prawie czterokrotnie wyższy od liczby zaopatrzeniowców. Czy rzeczywiście w badanych przedsiębiorstwach była potrzeba zatrudnienia tak dużej liczby sprzątaczek, pracowników fizycznych i dozorców nocnych? Chociaż odpowiedź na to pytanie wymaga uwzględnienia szczegółowych warunków pracy w każdym przedsiębiorstwie, a nawet w sklepie, pewne wyjaśnienia poczynić można na podstawie analizy stanu sieci detalicznej w badanych przedsiębiorstwach. Najwłaściwszym kryterium tej analizy wydaje się wielkość zatrudnienia w sklepach.

Wielkość zatrudnienia w komórkach pionu finansowo-księgo-wego zależy od stopnia zmechanizowania prac obrachunkowych. Wydaje się, że już wprowadzenie tzw. średniej mechanizacji rachunkowości pozwala na pewne redukcje w zatrudnieniu, chociaż korzyści tego typu mogą nie wystąpić w pierwszym etapie wdrażania nowej techniki. Źródłem wysokiego zatrudnienia mogą tu być również niskie kwalifikacje części personelu księgowo-finansowego. W opinii praktyków dobrze przygotowany zawodowo pracownik księgowości może z powodzeniem zastąpić dwie, a niekiedy i więcej osób mających tylko wykształcenie ogólnokształcące i minimalne przygotowanie do zawodu.

Jest jeszcze trzecia przyczyna dużego zatrudnienia w służbach księgowo-finansowych przedsiębiorstw handlowych, a mianowicie rozbudowany system kontroli działalności gospodarczej na podstawie dokumentacji finansowej oraz związane z tym zjawisko spiętrzenia większości zadań w końcu kwartału czy też w określonym terminie w trakcie roku.

Jeśli np. od terminowego złożenia bilansu rocznego zależy uzyskanie premii przez pracowników pionu finansowo-księgowego, niejako naturalnym odruchem osób kierujących tym pionem — np. głównego księgowego — jest zabezpieczenie warunków realizacji tego zadania, między innymi w drodze zwiększenia stanu osobowego tego pionu. Wydaje się, że okresy „szczytów sprawozdawczych" czy też „szczytów sporządzania planów finansowo--handlowych" wpływają w dosyć istotny sposób na wielkość zatrudnienia nie tylko w komórkach pionu finansowo-księgowego, ale także w innych komórkach administracji zarządu, np. w komórce planowania, zatrudnienia i funduszu płac, komórce kadr itd. Osoby odpowiedzialne służbowo, a bardzo często zainteresowane także materialnie w terminowym wykonaniu polecenia jednostki nadrzędnej, zmuszone są niejako do wcześniejszego zabezpieczenia wykonania zadania. W tej sytuacji ubiegają się o zwiększenie zatrudnienia w komórce organizacyjnej, którą kierują.

Drugą w administracji przedsiębiorstw handlowych ważną rolę odgrywa również tzw. „działalność pomocnicza". Chodzi tu głównie o pracowników transportu własnego przedsiębiorstw handlowych (obsługa samochodów dostawczych), pracowników ekip remontowo-budowlanych oraz obsługi urządzeń socjalnych przedsiębiorstwa (np. kluby pracownicze, ambulatoria) lub stacji maszyn liczących itp. Przeciętnie połowę zatrudnionych stanowią w każdym z przedsiębiorstw pracownicy ekip remontowo-budowlanych. Zajmują się oni konserwacją maszyn i urządzeń handlowych znajdujących się w placówkach handlowych. Część z nich stanowią brygady remontowe wykorzystywane głównie do przeprowadzania napraw i częściowych remontów w sklepach. Jak wskazano wyżej, w działalności pomocniczej zarejestrowano w ostatnich latach wyraźny wzrost zatrudnienia. Dotyczy to głównie zwiększenia ekip remontowo-budowlanych. Przedsiębiorstwa handlowe chcą w ten sposób uniezależnić się od wyspecjalizowanych przedsiębiorstw budowlano-remontowych, które dość często nie wywiązywały się terminowo z prowadzonych remontów sklepów lub zwlekały z podjęciem wykonania remontu, tłumacząc się brakiem mocy przerobowych.