Ankieta



A A A

Zależności między rozwojem rynku a rozwojem zatrudnienia w handlu

W sferze działań ekonomicznych zależności między pracą a angażowanymi czynnikami wytwórczymi sprowadzają się do określonych relacji ilościowych i uwarunkowań jakościowych. W handlu specyficzny charakter tych uwarunkowań polega na tym, że wzrost obrotu nie pozostaje w prostej zależności ilościowej do włożonej pracy. Obrót bowiem jest ponadto rezultatem określonego układu cenowego, rytmu pracy, uwarunkowań technicznych itp. Z tych powodów kształtowanie wielkości zaangażowanej pracy żywej w sferze handlu podlega indywidualnie ustalonym zależnościom ilościowym i jakościowym odpowiednio do wielkości obiektu sklepowego, liczby personelu, warunków branżowych oraz wyposażenia technicznego. Zwrócenie uwagi na problem zależności między pracą a obrotem wynika z naszej praktyki, w której zachowanie względnej równowagi tych czynników jest powszechnie niedoceniane. W rezultacie wzrasta systematycznie rozpiętość między obrotami a rozmiarami zatrudnienia w handlu. Naturalną konsekwencją tego stanu jest wzrost wydajności liczonej w obrotach na jednego zatrudnionego i nieuchronne obniżenie poziomu usług handlowych. Zjawisko to nie byłoby zbyt groźne, gdyby równolegle ze wzrostem obrotu rozwijał się drugi czynnik wytwórczy, jakim jest baza materialna handlu. Czynniki te występują bowiem w układzie substytucyjnym, który pozwala na zmianę relacji ilościowych stosownie do wyboru wariantu postępu w procesach pracy handlu, jednakże wysoki wzrost obrotów przy stosunkowo niskim tempie przyrostu czynnika materialnego prowadzi nieuchronnie do stanu braku równowagi między czynnikami pracy a obrotami i poziomem usług handlowych.

Proces świadczenia usług handlowych jest integralną częścią rynku, na którym występuje określona podaż i popyt na usługi handlowe. Występują one nierozłącznie z towarem i tylko wówczas ujawniają się w pełnej formie, jeżeli realizowane są w zrównoważonych warunkach pracy. Wynika z tego, że integralną częścią równowagi rynku oprócz równowagi towarowej jest równowaga usługowa, czyli określony stosunek podaży usług do popytu ujawnionego w danym okresie rozwojowym. Proporcje i zależności między podażą i popytem na usługi handlowe w minimalnym stopniu podlegają oddziaływaniu za pomocą cen. Głównie są one kształtowane na zasadach technologiczno-normatywnych, w których zawarte są określone proporcje między czynnikami pracy kształtującymi podaż usług. Skala zdolności usługowej może być znacznie zwiększona przez działalność aktywizującą pracowników handlu, obejmującą metody wykorzystania czynnika materialnego oraz własny wysiłek w procesach pracy. Rozwój naszego rynku, a zwłaszcza potrzeba rozwinięcia podaży usług zmusza do takiego kształtowania kwalifikacji pracowników handlu, w których inwencja organizacyjna i umiejętności wykorzystywania techniki pozwalają na elastyczne kształtowanie podaży usług. W zasadzie zdolność elastycznego działania powinna stwarzać możliwość zaspokojenia krańcowego popytu na usługi. Nie należy przez to rozumieć, że pracownicy handlu są jedynym czynnikiem dynamizacji podaży usług, ale z pewnością w ich rękach pozostają wszystkie techniczne możliwości kształtowania podaży, aż do krańcowych rozmiarów włącznie13. Dotyczy to kształtowania asortymentowego, czasu i formy obsługi, programu informacji oraz wykorzystania innych możliwości technicznych, określających walory jakościowe podaży usług. Nieliczenie się z wymogami równowagi usługowej wywołuje zjawiska negatywne obniżające poziom świadczonych przez handel usług. Wyraża się to we wzroście czasochłonności obsługi, maleniu możliwości wyboru, w ograniczoności informacji koniecznych do dokonania pożądanych zakupów, we wzroście reklamacji i negatywnych opinii o jednostce handlowej u. W nowych warunkach finansowo-ekonomicznych obowiązujących w handlu państwowym od 1 stycznia 1973 r., a w Spółdzielczości Spożywców od 1 stycznia 1974 r. problemy równowagi między podażą i popytem usług świadczonych przez sprzedawców mogą być regulowane w pewnym zakresie samoczynnie, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych jednostek handlowych. Praktycznie oznacza to, że kierownik sklepu i sprzedawcy zainteresowani są wprawdzie w uzyskiwaniu jak najwyższych obrotów i zysku, ale równolegle muszą być zainteresowani w zapewnieniu odpowiedniego poziomu usług handlowych jako warunku osiągnięcia wysokich obrotów. Wydaje się, że przy odpowiednim sterowaniu całym systemem motywacji pracowników sklepowych rozwój rynku przyniesie dalsze samoczynne regulowanie równowagi między rozmiarami zatrudnienia a obrotami uzyskiwanymi przez handel.